Het aandeel kandidaten dat zelf aangeeft generatieve AI te gebruiken tijdens een pre-hire assessment is in een jaar gestegen. Een waarschuwing vooraf verlaagt dat gerapporteerde gebruik, maar verandert niets aan de motieven, de omstandigheden of de houding van kandidaten tegenover het assessment.
Dat blijkt uit een studie van Chet Robie en Timothy Wingate van Wilfrid Laurier University en Nataliya Baytalskaya en Hilary Butera van assessmentaanbieder Talogy, gepubliceerd in het International Journal of Selection and Assessment. De onderzoekers voerden twee toegepaste studies uit onder kandidaten die daadwerkelijk een assessment doorliepen.
Twee metingen onder ruim negenduizend kandidaten
De eerste meting vond plaats in het derde kwartaal van 2024 en omvatte 5.675 kandidaten. Minder dan 3 procent van hen gaf aan generatieve AI te hebben gebruikt bij het maken van het assessment. Tot 19 procent rapporteerde gebruik van generatieve AI in combinatie met andere algoritmische hulpmiddelen.
De tweede meting werd een jaar later uitgevoerd, in het derde kwartaal van 2025, onder 3.356 kandidaten. Daarin steeg het zelfgerapporteerde gebruik van generatieve AI ten opzichte van het jaar ervoor. De onderzoekers plaatsen hun bevindingen expliciet in het kader van validiteit en eerlijkheid van selectie-instrumenten, omdat hulpmiddelen die tijdens het invullen worden gebruikt de betekenis van een score kunnen aantasten.
Drie soorten waarschuwingen, één consistent effect
In de eerste studie testten de onderzoekers drie varianten van een waarschuwing die kandidaten vooraf te zien kregen. De eerste benoemde de gevolgen van AI-gebruik, de tweede was educatief van aard en de derde legde de achterliggende reden uit. Alle drie de varianten leidden tot een lager gerapporteerd gebruik dan de conditie zonder waarschuwing.
In de tweede studie werd alleen de op gevolgen gerichte variant gebruikt. Ook daar verlaagde de waarschuwing het gerapporteerde gebruik significant. Wat de waarschuwing niet veranderde, waren de motieven van kandidaten om AI in te zetten, de omstandigheden waarin zij dat deden, hun beeld van de effectiviteit van AI en hun reacties op de selectieprocedure zelf. Een waarschuwing verandert dus wat kandidaten rapporteren, niet hoe zij over het hulpmiddel denken.
Geen verband met de uitkomst van het assessment
De onderzoekers keken ook naar de samenhang tussen AI-gebruik en de score op potentiële functiefit. Het gebruik van generatieve AI als zodanig hing niet samen met die score. Eén subgroep viel op. Kandidaten die aangaven AI te hebben gebruikt uit stress vertoonden een klein negatief verband met een lagere potentiële functiefit. De onderzoekers presenteren dat als een klein effect en niet als een verklaring voor de score.
Een belangrijke beperking van het onderzoek zit in de meetmethode. Alle cijfers zijn zelfrapportages van kandidaten. De studie meet dus wat kandidaten bereid zijn toe te geven, niet het feitelijke gebruik. Dat maakt de gerapporteerde percentages waarschijnlijk een ondergrens, en het betekent ook dat het effect van de waarschuwing deels een effect op de bereidheid tot rapporteren kan zijn in plaats van op het gedrag zelf. De onderzoekers gaan in hun opzet niet in op detectiemethoden.
Wat dit betekent voor de Nederlandse markt
Veel Nederlandse werkgevers zetten online assessments in zonder toezicht ter plaatse, in de eerste fase van de procedure en vaak bij grote volumes. Voor die praktijk is de uitkomst relevant omdat een waarschuwingstekst een goedkope aanpassing is die binnen bestaande software valt en geen nieuwe leverancier of technische ingreep vergt. De studie laat zien dat zo'n tekst het gerapporteerde gebruik verlaagt, maar biedt geen basis voor de aanname dat het probleem daarmee is opgelost.
Tegelijk is de context in Nederland strenger aan het worden. Onder de AI-verordening vallen AI-systemen die worden gebruikt voor het filteren van sollicitaties en het beoordelen van kandidaten in de categorie hoog risico, met verplichtingen die voor zelfstandige systemen ingaan op 2 december 2027. Organisaties die hun assessmentproces nu inrichten, hebben er belang bij te weten in welke mate kandidaten externe hulpmiddelen gebruiken, omdat dat direct raakt aan de onderbouwing van de scores waarop selectiebeslissingen rusten.
Bron: International Journal of Selection and Assessment (https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ijsa.70056)