Je hebt vast weleens meegemaakt: die briljante manager die uiteindelijk een giftige werkcultuur creëerde. Of die charmante salesmedewerker die met de kas bleek te hebben gerommeld. Hoe kun je dat soort problemen vóór de aanname al signaleren? Nieuw onderzoek biedt hoopgevende aanknopingspunten.
Een fascinerende studie gepubliceerd in het Journal of Business Ethics (november 2024) combineert twee concepten die normaal gesproken in gescheiden werelden leven: het HEXACO-persoonlijkheidsmodel en de Dark Triad (narcisme, machiavellisme, en psychopathie). De titel alleen al intrigeert: "The Sociable and the Deviant."
Wat is HEXACO en waarom zou je het gebruiken?
HEXACO is de uitdager van de gevestigde Big Five. Waar de Big Five vijf persoonlijkheidsdimensies onderscheidt (Openheid, Consciëntieusheid, Extraversie, Vriendelijkheid, Neuroticisme), voegt HEXACO een zesde toe: Eerlijkheid-Bescheidenheid. En juist die zesde factor blijkt goud waard.
De onderzoekers gebruikten latente profielanalyse - een geavanceerde statistische techniek - om verschillende "persoonlijkheidsprofielen" te identificeren. Denk aan archetypes: de Leider, de Teamspeler, de Analist. Maar ook minder fraaie types kwamen naar voren. En die bleken sterk te correleren met de Dark Triad.
Het patroon was helder: lage scores op Eerlijkheid-Bescheidenheid hingen samen met narcistische en machiavellistische trekken. Mensen die weinig waarde hechten aan eerlijkheid en bescheidenheid, bleken vaker geneigd tot manipulatief gedrag en onethische beslissingen.
Praktische implicaties: integriteit meten
Voor HR-professionals en recruiters is dit onderzoek een wake-up call. De traditionele Big Five mist precies de dimensie die het verschil maakt tussen een integere medewerker en een potentieel risico.
GITP en LTP, de gevestigde assessmentbureaus, bieden al langer integriteitstesten aan. Maar het HEXACO-model biedt een elegante integratie: je meet persoonlijkheid én integriteit in één assessment.
Assessio, met hun Scandinavische roots, heeft HEXACO-gebaseerde instrumenten al in hun portfolio. "In functies waar vertrouwen cruciaal is - financiële posities, leiderschapsrollen, functies met toegang tot gevoelige informatie - is de H-factor onmisbaar", aldus een woordvoerder.
De nuance: Dark Triad is niet alleen slecht
Interessant genoeg toont het onderzoek ook dat Dark Triad eigenschappen niet per definitie negatief zijn. Een vleugje narcisme kan helpen bij het motiveren van teams; enige machiavellistische slimheid kan nuttig zijn in onderhandeling. De kunst is de balans - en die kun je meten.
Selection Lab heeft hier een pragmatische aanpak gekozen. In hun award-winnende platform combineren ze diverse assessments, waaronder integriteitsmeting. "We kijken niet alleen naar wat iemand kan", legt oprichter Lotte Welten uit, "maar ook naar hoe iemand zich gedraagt onder druk. De combinatie van cognitieve tests, persoonlijkheidsassessment én situationele vragen geeft het complete plaatje."
De takeaway
Als je selecteert voor functies waar integriteit cruciaal is, overweeg dan HEXACO-gebaseerde instrumenten. De zesde factor - Eerlijkheid-Bescheidenheid - pikt precies die kandidaten eruit die je later hoofdpijn kunnen bezorgen. Voorkomen is beter dan genezen.
